Tối 10/3, tại Nhà hát Chèo Việt Nam (Hà Nội) đã diễn ra đêm giao lưu âm nhạc kỷ niệm 20 năm bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao Du lịch - ông Vương Duy Biên, Tham tán Văn hóa Đại sứ quán Hoa kỳ tại Việt Nam, cùng nhiều vị lãnh đạo các ban ngành, các tổ chức quốc tế, các đơn vị nghệ thuật cấp Trung ương và tại Hà Nội đã tham dự buổi giao lưu.

Mở đầu đêm giao lưu nghệ thuật, nữ nghệ sĩ Thanh Ngoan - Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam đã nêu rõ: "Nghệ thuật Chèo có những đặc tính của Opera như một dạng Opera của Phương Đông, hôm nay, giao hòa cùng âm nhạc cổ điển phương Tây, sẽ là một hình ảnh tuyệt đẹp cho sự hợp tác học hỏi lẫn nhau giữa các nền văn hóa".

Với tinh thần ấy, các nghệ sĩ Nhà hát Chèo đã biểu diễn tổ khúc "Năm cung chèo" rất sôi động, với nhiều giai điệu, cung bậc tiết tấu thu hút cảm tình khán giả, đặc biêt là các khán giả trẻ đến từ Học viên Âm nhac Phillips Exeter (Mỹ).

"Năm cung chèo" là chương trình xây dựng bằng cách khai thác các làn điệu chèo truyền thống như Quan âm thị kính, Lưu Bình - Dương Lễ, Xúy Vân… kết hợp với phần âm nhạc được các nhạc sĩ phát triển và tồng phổ thành môt câu chuyên âm nhac đầy sáng tạo.

Dàn hợp xướng của Học viện Âm nhạc Phillips Exeter (Mỹ) có 28 giọng hát và dàn nhạc giao hưởng 30 thành viên, cùng nhạc trưởng Peter Schultz và Rohan Smith, đã biểu diễn các tác phẩm của W.A Mozart, Arcangelo Corelli, Gabriel Faure, Scott Joplin..

Đặc biệt, các sinh viên nhạc viện Phillips Exeter đã cùng nhóm sinh viên và nhạc công Nhà hát Chèo biểu diễn hai tiết mục Chèo - Thắt lưng xanh và Đường trường duyên phận.

Buổi giao lưu thật sự cuốn hút cả hai phía - những người đến từ nước Mỹ xa xôi và khán giả yêu nhạc Việt, thỏa mãn cả những người cao tuổi lẫn lứa tuổi sinh viên.

Theo kế hoạch, dàn hợp xướng của trường Phillips Exeter sẽ biểu diễn tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam (11/3), Học viện Âm nhạc Huế (14/3), Trung tâm Văn hóa - Thể thao Hội An (16/3) và tại Nhạc viện TPHCM (19/3).

Ngoài đời, mỹ nam hầu đồng- Hoàng Quốc Việt dễ làm người tiếp xúc yêu quý bởi lối nói chuyện thẳng thắn, thân thiện và đặc biệt là vốn hiểu biết về tín ngưỡng dân gian. 

 

Hoàng Quốc Việt còn gọi là Trần Phúc Thái sinh ra ở Thanh Hóa. Hiện tại anh chàng là sinh viên năm 2, khoa Văn hóa Thông tin, trường Đại học Văn hóa Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.

Quốc Việt được nhiều người biết đến bởi vẻ điển trai và việc có thời gian hầu đồng khá lâu.

Trang FB cá nhân của Quốc Việt lên tới gần 70 nghìn người theo dõi.

Bên cạnh những công việc của tín ngưỡng dân gian, Quốc Việt còn khiến nhiều bạn bè, người thân nể phục với học lực của mình: 12 năm là học sinh khá- giỏi, thường xuyên nhận học bổng tại trường Đại học đang theo học.

Ngoài đời, anh chàng Hoàng Quốc Việt dễ làm người tiếp xúc yêu mến và dành tình cảm bởi lối nói chuyện thẳng thắn, gần gũi và chững trạc.

Chia sẻ về công việc hầu đồng, 9x nói: "Hầu đồng là một nghi lễ trong tín ngưỡng thờ mẫu - Đức thánh Trần. Người hầu đồng sẽ diễn lại lịch sử, hình ảnh của các vị thánh trong tín ngưỡng này mục đích để tưởng nhớ những vị anh hùng dân tộc người có công với đất nước".

Để làm được những công việc này buộc những người trong cuộc phải có được khối lượng kiến thức như: Văn hoá dân gian, thuộc các bài chầu văn. Mỹ nam hầu đồng khiêm tốn: "Kiến thức là vô tận, mình không dám khẳng định mình có thể am hiểu được hết. Nhưng với mình những điều thú vị xung quanh văn hóa dân gian, văn hóa truyền thống có một sức hút khá kỳ lạ".

"Mọi người rất ủng hộ và đôi khi tò mò hỏi mình những thông tin xoáy quanh việc mình hầu đồng như: Lịch sử các vị thánh trong tín ngưỡng, chuẩn bị một vấn hầu cần những gì? Cách thực hiện nghi lễ khi hầu đồng... Mình rất vui khi được chia sẻ hiểu biết cho mọi người biết về tín ngưỡng mang đậm bản sắc dân tộc này"- Quốc Việt tâm sự về thái độ của bạn bè người thân với việc anh chàng là một "cậu đồng".

Chia sẻ về những dự định đặc biệt trong tương lai, mỹ nam "hầu đồng" cho biết: "Mình đang phấn đấu học tập tốt song song bên việc hầu đồng để duy trì và phát triển niềm đam mê về tín ngưỡng văn hoá này".

Anh nói “Tôi đến với sân khấu Sao Minh Béo không phải vì catse mà vì sân khấu này chuyên làm từ thiện nên Tôi quyết định ủng hộ sân khấu này”. Còn nghệ sĩ Minh Béo phát biểu đầy cảm xúc: “Bây giờ nghệ sĩ ngoài tài năng mà có tâm làm từ thiện cũng hiếm nên việc anh Lê Tín chấp nhận về diễn kịch dài đã là may mắn cho sân khấu”. 

 

Đã từng tham gia thường xuyên các chương trình từ thiện và muốn thử sức với các vai diễn trên sân khấu kịch dài, mới đây Danh hài Hải Ngoại Lê Tín đã quyết định đầu quân vào sân khấu Sao Minh Béo với vai Thầy Bói Kanta và Cậu Hai trong hai vở diễn Hồn Ma Phá Án và Xác Sống vào hai suất hát sẽ diễn ra vào ngày 14, 15 tháng 11 tới đây. Với hai vai diễn này, anh hứa hẹn sẽ chinh phục được người xem. Trước đó, anh đã từng cộng tác với nhiều trung tâm giải trí hàng đầu ở hải ngoại như Thúy Nga, Vân Sơn trong các tiểu phẩm hài như Tình quê, Vietnam idol, Trúng số độc đắc, Bầu show hiện đại, 49 gặp 50, Cưới dâu, Hoa hậu 3 miền, Mắt nai cha cha cha, Thần tượng ảo… cùng với các nghệ sỹ NSƯT Bảo Quốc, Kiều Oanh, Thúy Nga, Minh Béo, Hồng Loan. Ngoài ra, anh đã tham gia diễn xuất trong hơn hai mươi vở cải lương Hồ Quảng với các nghệ sĩ NSƯT Kim Tử Long, Vũ Luân. NSƯT Thanh Thanh Tâm, Tài Linh… Anh cũng đã từng kết hợp với Minh Nhí, Anh Vũ, Chí Tài, Hồng Nga, Ngọc Giàu, Trấn Thành, Trung Dân trong các chương trình đại nhạc hội. 

Anh là một nghệ sĩ cũng khá đắt show tại hải ngoại, lần này anh về diễn kịch dài với mong muốn chinh phục khán giả quê nhà, với sự tập luyện không ngừng cùng với sự nhiệt tình hỗ trợ của đồng nghiệp anh tự tin chờ đợi sự đón nhận của khán giả quê nhà.

Anh sẽ diễn vai chính trong những vở kịch ma và sẽ tiếp tục có mặt trong liveshow của nghệ sĩ Minh Béo vào 26/12 với chủ đề Chuyện Tình Mr Béo tại Sân Khấu Sao Minh Béo và đặc biệt chương trình này sẽ trao toàn bộ số tiền thu được cho gần 10.000 trẻ em nghèo khuyết tật toàn quốc. Vào dịp Tết Nguyên Đán, anh cũng sẽ có mặt trong vở kịch mới “Tướng Cướp Bạch Hải Đường”, “Mưa Rừng”.

Anh nói “Tôi đến với sân khấu Sao Minh Béo không phải vì catse mà vì sân khấu này chuyên làm từ thiện nên Tôi quyết định ủng hộ sân khấu này”. Còn nghệ sĩ Minh Béo phát biểu đầy cảm xúc: “Bây giờ nghệ sĩ ngoài tài năng mà có tâm làm từ thiện cũng hiếm nên việc anh Lê Tín chấp nhận về diễn kịch dài đã là may mắn cho sân khấu”.

Khi nói về nguyên nhân sân khấu kịch ‘chết’, tác giả - đạo diễn Lê Quốc Nam cho biết, chung quy cũng chỉ vì tiền! 

 

Về nguyên nhân cái ‘chết’ của sân khấu kịch tại TP HCM hiện nay, người làm sân khấu thì cho rằng họ bị khán giả bỏ rơi. Trong khi đó thì ngược lại, khán giả cho rằng họ mới chính là người bị bỏ rơi khi càng ngày sân khấu càng thiếu đầu tư cho vở diễn nên khiến khán giả chán mà quay lưng.

Đầu tiên, phải thừa nhận rằng công chúng ngày nay có quá nhiều chương trình để giải trí, họ có nhiều sự lựa chọn sao cho tiện ích nhất với mình. Đặc biệt nhất phải kể đến là sự ra đời ồ ạt của các gameshow, chương trình giải trí truyền hình. Không cần ra khỏi nhà, không cần bỏ tiền mua vé, người ta vẫn có thể ngồi trước tivi xem đủ các thể loại chương trình từ hài kịch đến ca nhạc hay khiêu vũ…

Cười xuyên Việt phiên bản nghệ sĩ

Cho nên, không riêng gì với sân khấu kịch mà các sân khấu ca nhạc bán vé, các phòng trà… cũng chịu tác động không nhỏ bởi tình hình chung.

Nhưng, nói như thế không có nghĩa là khán giả bỏ rơi, là quay lưng với sân khấu kịch. Theo NSƯT Công Ninh, người từng một thời gắn bó vớ các sân khấu kịch cho rằng, gameshow truyền hình không tác động quá nhiều đến người yêu kịch bởi kịch là một loại hình nghệ thuật hoàn toàn khác; ở đó, khán giả được trực tiếp nhìn thấy nghệ sĩ mà họ yêu thích, được sống với cảm xúc của vở diễn một cách sống động.

“Cho nên, dù thế nào thì người yêu kịch vẫn sẽ mua vé xem kịch. Thế nhưng, khi khán giả đến sân khấu mà không có gì để xem thì dần dần họ bỏ sân khấu là đương nhiên”, NSƯT Công Ninh nói.

Vấn đề “xuống cấp” của sân khấu kịch đã được đem ra mổ xẻ khá nhiều thời gian qua. Đó có thể là do hệ thống cơ sở hạ tầng ở các sân khấu đã lỗi thời, là thiếu kịch bản mới, hấp dẫn, thiếu đội ngũ tác giả, đạo diễn, diễn viên kịch tâm huyết, cứng tay nghề…

Nhưng, theo nhà biên kịch, đạo diễn Lê Quốc Nam chia sẻ thì chung quy là vì một chữ “tiền”!

Đạo diễn Lê Quốc Nam chỉ đạo diễn xuất

Đầu tiên là vấn đề thiếu kịch bản mới, hấp dẫn. ĐD Lê Quốc Nam cho biết, vì cát-sê cho biên kịch quá thấp mà nhu cầu đời sống thì càng cao nên dần dần họ buộc phải rời sân khấu kịch. Một số tác giả khác vì quá yêu nghề nên cũng hoạt động cầm chừng, lâu lâu họ viết một kịch bản mới, tâm huyết của họ cũng không còn.

ĐD Quốc Nam lấy chính bản thân mình làm ví dụ điển hình. Anh cho biết lúc trước, mỗi tuần anh làm ở sân khấu kịch Phú Nhuận 2 suất với mức cát-sê là 2 triệu đồng/suất. Mà giá 2 triệu này là tổng số của 3 đầu lương: tác giả, đạo diễn, diễn viên. Và anh là người duy nhất nhận được mức cát-sê đó!

Đạo diễn cho biết, trong số tiền 2 triệu đó thì phần kịch bản là 500 nghìn đồng. Mà đó là thực lĩnh với những suất đông khách, còn ngược lại, nếu vắng khách thì anh cũng như bao nhiêu đạo diễn khác chỉ được nhận 50%!

“Cát-sê kịch bản không đáp ứng được cho tôi thì liệu tôi có ngồi đó vắt óc ra để viết nữa không? Tất nhiên là sẽ không!”, ĐD Lê Quốc Nam thẳng thắn cho biết.

Nhưng anh cho rằng, bản thân anh cũng không thể đòi hỏi hơn, bởi “nhà đầu tư không có lợi thì làm sao bắt họ bỏ tiền ra nhiều để đầu tư cho kịch bản mới, hay được”! Đó cũng chính là một trong những lý do trực tiếp khiến nhiều tác giả bây giờ dần chuyển sang nghề khác, họ viết kịch bản phim, sản xuất phim… Và từ đó, nguồn kịch bản mới cho sân khấu kịch ngày càng thiếu hụt, để rồi cuối cùng dẫn đến chuyện khán giả đi xem kịch 2, 3 năm vẫn thấy diễn một vở cũ!

“Kịch bản quyết định tất cả, đạo diễn, diễn viên giỏi hay dở thì cũng cần có kịch bản hay mới có thể ra một vở hay. Mà kịch bản hay thì không phải ai viết cũng được, đó phải là người chuyên ngành, lâu năm. Nhưng những người đó họ nản, họ bỏ nghề hết rồi. Sân khấu kịch ‘chết’ là vì vậy” – ĐD Quốc Nam phân tích.

Kịch Kim sinh thủy của đạo diễn Lê Quốc Nam (bìa phải)

Không riêng gì với người biên kịch, đạo diễn mà với diễn viên thì tình hình cũng vậy! Thu nhập trên mỗi suất diễn của người diễn viên cũng rất thấp, trung bình khoảng 500-700 nghìn/suất, trong khi diễn kịch lại tiêu tốn rất nhiều thời gian của họ, nhất là khâu tập luyện. Mà với sân khấu kịch thì không phải lúc nào diễn viên cũng có suất diễn, một tuần chỉ có 2, 3 suất là cùng.

Trong khi đó, phim truyền hình đang đặc biệt nở rộ, nó cần một số lượng diễn viên rất lớn; thu nhập của người diễn viên cũng cao hơn so với diễn kịch. Và thế là có một sự dịch chuyển mạnh mẽ từ diễn viên kịch sang diễn viên phim truyền hình. Nhiều sân khấu đã rệu rã lại càng rệu rã hơn cũng vì điều này!

Bây giờ mà đi xem kịch, khán giả sẽ dễ dàng nhìn thấy đa số các diễn viên trên sân khấu đều là diễn viên điện ảnh, hoặc là MC, ca sĩ. Với họ bây giờ, kịch chỉ là một sân chơi sau những lúc tất bật trên phim trường, chứ kịch không còn là một nghề. Trong khi trước đó, rất đông trong số họ, kịch là tất cả!

“Nhưng, không thể trách bất cứ ai được, bởi tôi hay họ còn có một cuộc sống riêng với đủ mọi lo toan cơm áo gạo tiền, không thể bắt ai phải sống chết với kịch chỉ bằng niềm tin được” – đạo diễn Lê Quốc Nam chia sẻ.

Trong kí ức tuổi thơ của nhiều người, đèn kéo quân là một trong những đồ chơi yêu thích mỗi dịp Tết Trung thu. 

 

Giờ đây, khi nhiều đồ chơi hiện đại ra đời thì dần dà những chiếc đèn kéo quân ít hiện diện trong những đêm phá cỗ trông trăng. Ấy vậy mấy chục năm qua, cứ vào mỗi dịp Trung thu, ông Nguyễn Văn Quyền, 77 tuổi, ở thôn Đàn Viên, xã Cao Viên, huyện Thanh Oai, Hà Nội vẫn miệt mài làm ra những chiếc đèn kéo quân để đồ chơi dân gian truyền thống này luôn hiện hữu trong những đêm trăng rằm.

Trước đây, làng Đàn Viên nổi tiếng với nghề làm pháo bông và đèn kéo quân nhưng nay chỉ còn ông và người em rể là còn làm đèn vào mỗi dịp Tết Trung thu. Ông Quyền cho biết, ông làm đèn kéo quân là để cho con cháu biết đến một đồ chơi dân gian của cha ông và để ông lưu giữ một món đồ chơi truyền thống độc đáo của dân tộc đang đứng trước nguy cơ mai một.

Ông Nguyễn Văn Quyền làm đèn kéo quân

Ông Nguyễn Văn Quyền nói: “Đồ chơi dân gian nói chung và đèn kéo quân nói riêng đã có giai đoạn gần như mai một. Chúng tôi rất tiếc những trò chơi cổ truyền này và mong muốn có một lớp người trẻ sau này cũng biết, cũng đam mê như mình để giữ gìn những nét văn hóa của ông cha để lại. Chính vì thế mà mọi người đến đây chúng tôi đều hướng dẫn cách làm để mong rằng trong xã hội còn có những người đam mê như chúng tôi để gìn giữ những trò chơi này”.

Theo ông Quyền, chơi đèn kéo quân là cả một nghệ thuật, làm đèn kéo quân khó nhất là làm tán và trục đèn: “Tán đèn và trục là con tim của đèn. Khi làm cái trục phải cân, cánh quạt có độ vênh đều mà khi lắp vào nó đứng được ở phương thẳng đứng thì đèn chuẩn và quay được. Cái tán cũng phải thật cân thì mới quay được. Vì đèn kéo quân là một dạng rối bóng nên giấy phải chọn giấy mờ, ngày xưa chúng tôi làm giấy dó, giấy các cụ viết chữ Nho. Khi cái tán này quay thì những quân đèn ở đây tạo ra hình ảnh rối bóng rất đẹp như ta làm hình bằng tay hiện trên vách tường”.

Cùng với dòng chảy của thời gian, những người làm nghề luôn trăn trở tìm cách cải tiến mẫu mã, cách thức chơi đèn kéo quân, nhưng riêng đèn ông Quyền làm ra vẫn giữ được nét truyền thống. Bên cạnh những hình ảnh mang đậm chất dân gian thường sử dụng làm quân đèn như chị Hằng, chú Cuội, kéo co, đấu vật... ông Quyền còn kết hợp thêm hình ảnh của tranh Đông Hồ, mang đến một sự pha trộn độc đáo giữa truyền thống và hiện đại cho chiếc đèn kéo quân.

“Đèn kéo quân Việt Nam dùng tre và các nguyên liệu dễ kiếm ở nông thôn để làm. Cảnh quân chạy các cụ ngày xưa hay dùng sỹ, nông, công, thương; có chỗ dùng tứ linh: long, ly, quy, phượng. Hình các quân chạy lấy theo phong tục của người dân Việt Nam để đưa vào trong đèn. Trước kia thắp bằng dầu lạc, bây giờ thì dùng nến và dầu hỏa, một số người cải tiến cho chạy bằng điện thế nhưng chạy điện thì không được đẹp và lung linh bằng dùng nến”.

Chị Nguyễn Thị Vân, con gái ông Quyền cho biết, tâm nguyện của ông là nghề làm đèn kéo quân luôn được gìn giữ, truyền lửa từ thế hệ này sang thế hệ kia. Hiện nay, chị đang cùng với các con học nghề từ ông để lưu giữ đồ chơi truyền thống này.

Cũng chính vì lòng đam mê và nhiệt huyết với đồ chơi dân gian truyền thống mà nhiều năm nay vào dịp Trung thu, ông Quyền được các trường học, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Ban Quản lý phố cổ Hà Nội… mời đến hướng dẫn cách làm đèn kéo quân cho các em thiếu nhi. Ngôi nhà nhỏ của ông cũng đã trở thành địa chỉ cho nhiều đoàn học sinh đến trải nghiệm, tìm hiểu về đèn kéo quân truyền thống. Đối với những trẻ nhỏ khi đến đây là được đến với không gian Tết Trung thu truyền thống của dân tộc.

Ông Quyền hướng dẫn các em thiếu nhi làm đèn kéo quân

Trong những ngày cận kề Tết Trung thu, ngôi nhà nhỏ của nghệ nhân đèn kéo quân Nguyễn Văn Quyền ngập tràn những chiếc đèn kéo quân lớn nhỏ rực rỡ nhiều màu sắc. Ông đang cố gắng hoàn thiện những chiếc đèn để giao cho khách hàng. Niềm vui của ông được nhân lên khi trong dịp Tết Trung thu này, số lượng người tìm đến đặt mua đèn đông hơn. Đây là niềm hạnh phúc lớn nhất của ông vì con trẻ và người dân Việt Nam không quay lưng lại với đồ chơi dân gian truyền thống, cũng là động lực để ông tiếp tục gìn giữ và truyền lại niềm đam mê làm đèn kéo quân cho con trẻ./.